TEMBANG PANGKUR (PAUGERAN & ARTI)

🎵 Tembang Macapat Pangkur

Mengungkap Perjalanan Sunan Kalijaga & Nilai-Nilai Luhur Jawa

đź“‹ Paugeran Tembang Pangkur

  • Guru Gatra: 7 (Jumlah Baris)
  • Guru Wilangan & Guru Lagu: 8a - 11i - 8u - 7a - 12u - 8a - 8i
Catatan:
Guru Gatra = Cacahe Larik (Jumlah Baris)
Guru Wilangan = Cacahe Wanda (Jumlah Suku Kata tiap baris)
Guru Lagu = Swara vokal aiueo ing wanda pungkasan tiap larik

🇮🇩 Tembang Pangkur Tema Kemerdekaan

Indonesia Mardhika (8a)

Bangsa kita kang tansah amengeti (11i)

Adil makmur kang ginayuh (8u)

Dhasare Pancasila (7a)

Ndang undange papat lima kanggo ngatur (12u)

Lambange manuk Garuda (8a)

Gendherane Merah Putih (8i)

✨ 10 Contoh Tembang Pangkur dan Artinya

1

Mingkar mingkuring angkara

Akarana karenan mardi siwi

Sinawung resmining kidung

Sinuba sinukarta

Mrih kretarta pakartining ilmu luhung

Kang tumrap ing tanah Jawa

Agama ageming aji

Artinya:

Menghindari hawa nafsu angkara

Demi kesenangan mendidik anak

Terbalut keindahan dalam tembang

Diperpantas, ditata dengan seksama

Demi tersampaikannya ajaran luhur

Yang diperuntukkan tanah Jawa

Agama sebagai pakaian berharga

2

Jinejer ing wedhatama

Mrih tan kemba kembenganing pambudi

Mangke nedyan tuwa pikun

Yen tan mikani rasa

Yekti sepi sepa lir sepahasamun

Samasane pakumpulan

Goyak-ganyuk nglelingsemi

Artinya:

Telah disebutkan dalam wedhatama

Agar tidak tergenang genangan daya upaya

Sebab meskipun tua dan pikun

Jika tidak memahami rasa

Sungguh sepi hambar seperti sepah tersemar

Pada saat perkumpulan

Berperilaku memalukan

3

Nggugu karsaning priyangga

Ora nganggo peparah lamun angling

Lumuh ingaran balilu

Uger guru aleman

Nanging jamna ingkang wus waspadeng semu

Sinamun ing samudana

Sesadon ing adu manis

Artinya:

Menuruti kehendak diri sendiri

Tidak memakai perhitungan ketika berkata

Tidak mau dianggap bodoh

Hanya mencari pujian

Tetapi (bagi) orang yang waspada terhadap gelagat

Menyamarkan dengan sikap merendah

Menanggapi dengan ramah

4

Si pengung ora nglegewa

Sansayarda denira cacariwis

Angandhar-andhar angendhukur

Kandhane nora kaprah

Saya elok alangka longkanganipun

Si wasis waskhita ngalah

Ngalingi marang si pengung

Artinya:

Si bodoh tidak menyadari

Semakin bertambah-tambah dia banyak omong

Melantur kemana-mana

Bicaranya tidak masuk akal

Makin aneh tidak ada selanya

Si pintar memahami dan mengalah

Menutupi (kelakuan) si bodoh

5

Mangkono ngelmu kang nyata

sanyatane mung weh reseping ati

Bungah ingaranan cubluk

sukeng tyas yen denina

Nora kaya si punggung anggung gumrunggung

Ugungan sadina-dina

Aja mangkono wong urip

Artinya:

Demikianlah ilmu yang sejati

Sebenarnya hanya menyenangkan hati

Gembira bila dianggap bodoh

Senang hati bila dihina

Tidak seperti si dungu yang sombong dan banyak suara

Ingin dipuja setiap hari

Jangan demikianlah hidup dalam pergaulan

6

Uripe sapisan rusak

Nora mulur nalare ting saluwir

Kadi ta guwa kang sirung

Sinerang ing maruta

Gumarenggeng anggereng anggung gumrunggung

Pindha padhane si mudha

Prandene paksa kumaki

Artinya:

Hidup sekali saja rusak

Tidak berkembang akalnya berantakan

Bagai gua yang angker

Diterjang angin

Bergemuruh bergema tanpa makna

Seperti itulah anak muda yang kurang ilmu

Tetapi sangat angkuh

7

Sekar pangkur kang winarna

Lelabuhan kang kanggo wong urip

Ala lan becik puniku

Prayoga kawruhana

Adat waton puniku dipun kadulu

Miwa ingkang tatakrama

Den keesthi siyang ratri

Artinya:

Tembang pangkur yang dilantunkan

Adalah tuntunan hidup bagi manusia

Segala yang baik maupun buruk itu

Sebaiknya dipahami dan disadari dengan benar

Adat, aturan, dan pedoman hidup itu harus dijadikan pegangan

Demikian pula tata krama dan sopan santun

Seyogianya dijaga dan diamalkan siang maupun malam

8

Yuda kenaka carita

Pinethik ing sajroning Kitab Suci

Gusti Allah pan wus dhawuh

Lamun sira kuwasa

Gek age enggal budhala sira iku

Budhal marang Baitullah

Anindakna munggah kaji

Artinya:

Cerita dalam tembang Pangkur

Diambil dari Kitab Suci

Tuhan sudah memerintahkan

Jika engkau kuasa (mampu)

Cepat-cepat segera berangkat

Pergi ke Baitullah

Mengerjakan ibadah haji

9

Purna mungkur sasi Ruwah

Njlirit alit praptane Sang Sandra di

Murwani pakaryan tuhu

Dhawuhe Kang Kuwasa

Sugeng rawuh marhaban Romadlon agung

Wulan agung candra suci

Artinya:

Lewat sudah bulan Ruwah

Njlirit kecil datangnya bulan pertama

Mulai pekerjaan benar

Perintah Yang Kuasa

Selamat datang bulan Romadon yang agung

Saya menyambut kedatanganmu

Bulan besar bulan suci

10

Carita kang wus kawuntas

Tata cara myang adat kaum tani

Sawuse pari meh ngundhuh

Ani-ani pisanan

Datan kena tumindak agrusa-grusu

Kudu manut ing tatanan

Kang aran dicara methik

Artinya:

Cerita yang sudah lampau

Tata cara dan adat kaum tani

Ketika pagi hampir dipanen

Memetik padi pertama kali

Tidak boleh bertindak gegabah

Harus ikut aturan

Yang dinamakan cara memetik

Sumber: Kajian Serat Wedatama, Macapat Tembang Jawa Indah dan Kaya Makna, dan Macapat Modern Dalam Sastra Jawa

Post a Comment for "TEMBANG PANGKUR (PAUGERAN & ARTI)"